Основные моменты

10 февраля 1934 года Караганда получила статус города.

Сегодня Караганда — самый большой город области по населению — 501 229 чел. (по состоянию на 2018 г.) и четвертый по численности населения в Казахстане (после Алма-Аты, Астаны и Чимкента).

Площадь города — около 550 квадратных километров. Географическое положение: 49,8 градусов северной широты и 73,1 градуса восточной долготы.

Административно город разделен на два района: им. Казыбек би и Октябрьский. Местными органами управления являются городской акимат и городской маслихат.

В Караганде работают крупные предприятия по добыче угля, а также предприятия машиностроения, металлообработки и пищевой промышленности. В городе работает большое количество предприятий транспорта и связи. На сегодняшний день Караганда является крупнейшим промышленным, экономическим и культурным центром Казахстана.

Этимология

Считается, что своё название город получил от распространённого в этих местах кустарника караганы (жёлтая акация).


казах. Қарағанды — караганное.

Историк-краевед Булат Аубакиров, считает, что купец Никон Абрамович Ушаков дал местности название Караганды-бас, чтобы обмануть конкурентов.

История

Ещё в XIX веке на месте города не было ничего. Существует легенда, что в 1833 году мальчик-пастух Аппак Байжанов нашёл уголь. В конце XIX века началась добыча угля сначала русскими купцами, затем французскими и английскими предпринимателями. На рудниках работали жители посёлков Большая Михайловка, Тихоновка, Зеленая балка и Новоузенка.

В 1930 году была возобновлена активная добыча угля и началось строительство временных жилищ типа глинобитных полуземлянок для приезжавших рабочих и их семей. Затем были построены посёлки Майкудук, Новая Тихоновка и Пришахтинский, в которых поселилась основная масса вновь прибывших рабочих и специалистов. Значительно выросло население и в старых посёлках. 20 марта 1931 года КазЦИК постановил образовать Карагандинский рабочий Совет с самостоятельным бюджетом с непосредственным подчинением КазЦИКу. Его центр находился в селе Большая Михайловка, вошедшем позднее в состав города. В 1931 году шахтёрское поселение Караганда преобразовано в рабочий посёлок, а в 1934 году в город.

История города в строительстве

На протяжении всей своей истории Караганда застраивалась планомерно и упорядочено, в соответствии с генеральным планом и в проектами «Карагандагипрошахт» и других институтов. Над разработкой проектов работали хорошо подготовленные архитекторы и конструкторы.


Московскими архитекторами был разработан первый генеральный план города (1934—1938 гг.) под руководством Александра Ивановича Кузнецова, известного архитектора и градостроителя, по проектам которого был построен не один город на территории всего Советского Союза. Новый город был рассчитан на 300 тысяч жителей. Удачно была решена система общественных центров в сочетании с прямоугольной организацией транспортных магистралей и взаиморасположением функциональных зон. Город должен был стать уютным и «сомасштабным к человеку».

К концу 1960-х годов население Караганды уже составляло более 300 тысяч. Архитекторам и градостроителям стало ясно, что необходим новый генеральный план, рассчитанный как минимум на 600 тысяч человек. Главная идея нового генплана заключалась в создании единого города, объединявшего Старый и Новый. Юго-восточный район Караганды, где началось интенсивное строительство, стал местом формирования современного центра города.

1960—1970-е годы — время, обозначенное советским градостроением как «строительство панелек». Одно из преимуществ Караганды перед другими городами на советском пространстве — это то, что талантливейшие архитекторы, в их числе Станислав Ильич Мордвинцев (заслуженный архитектор и лауреат государственной премии Республики Казахстан), заставили панельные дома «извиваться», играть цветом.

В 1980-е годы население Караганды составляло уже более 600 тысяч жителей.


ремительно рос и сам город. Появлялись новые микрорайоны, которые стали «полигоном» для испытания новых градостроительных идей. Архитекторам и градостроителям удалось создать яркий ансамбль различных по конфигурации и этажности жилых домов. В это время шло активное строительство культурных памятников, возводились монументальные скульптуры. В 1983 году в Караганде был построен цирк. Проект вызвал нарекания своей дороговизной и помпезностью. Однако городские власти настояли и построили одно из самых великолепных и современных сооружений в республике.

Следующее десятилетие стало для Караганды, так же как и для других городов Казахстана, кризисным во всех областях экономики, в том числе и градостроительстве.

С началом нового века в городе вновь закипело строительство: восстанавливаются главные улицы, которые были предусмотрены еще в первом плане строительства города, реконструируются жилые дома, культурные и административные здания, строятся новые помпезные торговые центры, закладываются новые парки. К 10-летию независимости РК построен Этнопарк, аналогов этому парку нет в республике: на небольшой территории воспроизведен ландшафт Карагандинской области.

Другая история

История Караганды тесно связана с лагерями АЛЖИР и Карлаг.

Карлаг, ставший местом заключения множества деятелей науки и искусства СССР и зарубежья, стал очагом культуры Караганды. Уникальное культурное наследие, оставленное ими, было создано в крайне тяжёлых и трагических обстоятельствах жизни.


Силами заключённых проводились концерты и спектакли в честь советских праздников. Художники занимались оформительскими работами. Известно, что в Карлаге даже ставился балет. Все это было, в основном, высокого профессионального уровня. Именно в конце 30-х годов начинается история изобразительного искусства Караганды и закладываются предпосылки развития нового этапа искусства Казахстана в целом.

Многие репрессированные и депортированные остались жить в городе и внесли значительный вклад в его культуру.

В строительстве города принимали участие немецкие и японские военнопленные.

Культура

На территории города насчитываются около 50 памятников истории и культуры: Дворец культуры горняков, Дворец спорта имени Н. Абдирова, театр им. К. Станиславского и С.Сейфуллина, гостиница «Чайка», здание Цирка, стадион «Шахтёр», памятники Н.Абдирову, Бухар жырау, Г. Мустафину, А.Байжанову, «Шахтёрская Слава», боевой славы «Вечный огонь», архитектурно-мемориальный ансамбль в честь воинов-карагандинцев, погибших в Афганистане, и другие.

В Караганде действует ансамбль ирландского степа «Алтын Батыр» под руководством Дамира Туребекова.

Театры

Карагандинский областной казахский драматический театр имени С.Сейфуллина . Областной театр казахской драмы существует с 1932 года. В 1964 году театру присвоено имя выдающегося деятеля казахской литературы С.Сейфуллина. Театр ставил пьесы М.Ауэзова, Г.Мусрепова, С.Муканова и других казахских драматургов. На IV республиканском фестивале в 1996 году Карагандинский казахский драмтеатр завоевал второе место. На VII республиканском фестивале за спектакль по пьесе Г.Горина «Атын шыкпаса» Карагандинский каздрамтеатр завоевал «Гран-при». Сейчас в театре работают 8 ведущих мастеров сцены и 12 актеров высшей категории.


Адрес: Бульвар Мира, 19.

Карагандинский областной драматический театр имени К. С. Станиславского. Драматический театр был основан в 1930 году. В 1962 году драматическому театру было присвоено имя великого режиссёра современности К. С. Станиславского. В 1981 году в честь своего пятидесятилетия театр был награждён орденом Дружбы народов. На сцене театра играли народные артисты Казахской ССР В. Ф. Корниенко, В. К. Борисов, заслуженные артисты Казахской ССР Т. Ф. Зеленин, Т. А. Давыдова, Д. А. Белов, В. Т. Макуш, А. П. Зимарёва, заслуженные артисты Республики Казахстан А. В. Григоров, Н. Ф. Штоколова, артисты М. М. Долиненко, Т. А. Федоренко, В. Г. Злобин, Л. М. Пекушева, И. Ф. Городкова, И. С. Немцев, А. П. Кочемаскин, Т. А. Кашуро, а так же молодые артисты О. М. Игнатенко, Н. С. Сохранная и другие.

Адрес: Бульвар Мира, 19.

Карагандинский академический театр музыкальной комедии. 16 ноября 1973 года поднял свой занавес Карагандинский театр музыкальной комедии. Ведущий костяк театра составили актёры, работавшие ранее в других городах СССР. В их числе были народный артист РСФСР Игорь Войнаровский, заслуженная артистка РСФСР Нина Симонова. Рядом с ними достойное место заняли молодые выпускники консерваторий, театральных и музыкальных учебных заведений. В 2000 году театру было присвоено высокое звание «Академический».


Адрес: пр. Бухар жырау, 32/2.

Кинотеатры

Сегодня в Караганде имеется 4 современных кинотеатра, что меньше, чем в 1980-х. В 1990-х годах исчезли кинотеатры: «Мир», «Казахстан», «Юбилейный», «Родина», «Маяк». В конце 90х кинотеатр «Аврора», переименован в кинотеатр «Сары-Арка» и в 2007 реконструирован в современный двухзальный кинотеатр.

Кинотеатр Ленина — старейший из ныне действующих кинотеатров Карагандинской области. Он был открыт в апреле 1960 года. В 2002 году был реконструирован и технически переоснащён. Кинотеатр двухзальный, каждый зал вместимостью по 160 мест.

Адрес: ул. Ленина, 61/1

Кинотеатр «Cinema Town» — новый кинотеатр, находящийся в торговом центре «City MALL». Три зала по 120 мест.

Адрес: пр. Бухар жырау, 59/2

Кинотеатр «Ботагоз»в 2007 году прошёл реконструкцию. Один зал на 510 мест.

Адрес: пр. 15 мкр-н, д. 27

Кинотеатр «Сары-Арка»— двухзальный кинотеатр, на 386 и 140 мест.

Адрес: пр. Строителей 6

Музеи

Областной историко-краеведческий музей. Карагандинский областной историко-краеведческий музей был создан в 1932 году как политехнический, а в 1938 году переименован в областной краеведческий музей. Сейчас в музее имеется 3 научно — исследовательских отдела: общей истории, археологии и этнографии, современной истории и экскурсионно-массовой работы. В фондах музея 134810 экспонатов. Общая площадь музея составляет 1800 м². Экспозиция музея располагается в 14 залах.


Областной музей изобразительного искусства. Карагандинский областной музей изобразительного искусства был открыт в 1988 году. За 16 лет своей деятельности в коллекции музея насчитывается более 8000 произведении живописи, графики, скульптуры, декоративно-прикладного искусства. Музей является научно-исследовательским и культурно-просветительским учреждением, собирающим, комплектующим, хранящим и выставляющим для широких слоев населения произведения искусства. Ежегодно музей посещает около 60000 посетителей. В запасниках музея хранятся работы известных казахстанских художников. Также в музее имеется большая коллекция экслибрисов.

Карагандинский экологический музей. Карагандинский Экологический Музей специализируется на сохранении и развитии экологической культуры и обеспечении свободного доступа населения к экологической информации. Интерактивные экспозиции, построенные в псевдореалистической манере, рассказывают об актуальных экологических проблемах Центрального Казахстана — об истории и последствиях ядерных испытаний на Семипалатинском ядерном полигоне, о минувших тайнах Звездных Войн Советского Союза на единственном в Евразии противоракетном полигоне Сары-Шаган, расположенном в Карагандинской области. Большое внимание ЭкоМузей уделяет освещению истории и проблем космодрома Байконур и местной тяжёлой промышленности.


Фестивали

С 2005 года в городе проводится центрально-азиатский международный фестиваль еврейского детского и юношеского творчества «Freilehe Kinder», в нём участвуют дети из разных городов(и стран), как например из Астаны,Алма-Аты,Кокшетау и других городов республики. Фестиваль длится несколько дней:первый день-знакомство, открытие фестиваля. второй, третий(четвертый):концерты(ребята поют, танцуют, показывают театры), экскурсии(в 2007 например детей возили в столицу Казахстана-Астану.)В последний день-закрытие фестиваля, дискотека. Все участники с неохотой возвращаются домой, в предвкушении следующего фестиваля.

Транспорт

Городской транспорт

Основные виды городского транспорта: автобусы, троллейбусы и маршрутные такси.

Карагандинцы активно используют общественный транспорт. В день городской транспорт перевозит 470 тысяч человек. Основную часть пасажирооборота везут на себе автобусы — 74 % всех пассажиров, маршрутные такси — 24 %, троллейбусы — 2 % пассажиров.(данные 2005 года)

Междугородный транспот

Аэропорт «Сары-Арка» связывает Караганду с многими городами мира. Он обеспечивает приём и выпуск всех типов самолётов.

Железнодорожный вокзал Караганды, находится в центре города. Рядом расположен автовокзал, образуя очень удобный транспортный узел.


С Карагандинского автовокзала отправляются автобусы не только по Казахстану, но и по России (города Томск, Омск, Новосибирск, Барнаул, Кемерово, Екатеринбург, Тюмень, Казань), в Монголию (город Улгий) и Киргизию (город Бишкек).

Источник: wikiway.com

    Қазыналы Қарағанды облысының құрылғанына 80 жыл. Мерейлі сәтте аймақ басшысы

Нұрмұхамбет ӘБДІБЕКОВПЕН облыстың тыныс-тіршілігі, атқарылған істер, алдағы жоспары жайлы сұхбаттасудың сәті түсті.

Биылғы жыл – барша қазақстандықтар үшін атаулы жыл. Ел Тәуелсіздігінің 25 жылдығы. Бұған қоса, 2016 жыл – қарағандылықтар үшін де мерейтойлы. Осынау қатарласқан мерейлі шақта жүріп өткен жолымыз бен болашағымыз туралы батыл бір байлам жасауға болатын сияқты.

Қазақстан қарағанды

– Елін, жерін қалтқысыз сүйетін әрбір қазақстандық секілді мен үшін де Тәуелсіздіктің ширек ғасырлық тойы – аса мәні зор оқиға. Тарихпен таразылағанда, қас-қағым сәтті құрайтын ширек ғасырда біздің еліміз әлемнің саясат сахнасында өзінің орнын ойып алды. Қазақстанның бүгіндегі абыройлы жетістіктері Тәуелсіз еліміздің тұғырлы негізін қалаған ел Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Тәуелсіздіктің алғашқы күнінен-ақ саясаттың сарабдал салиқалы жолын таңдай білуіне тікелей байланысты екенін атап өтуге тиіспіз.


з бүгінде Ұлт Көшбасшысы өзінің еңбек жолын бастаған аймағымыздың мемлекет дамуына қосқан үлесін зор мақтанышпен айта аламыз. Оның бір жарқын айғағы – Қарағанды облысының толайым табыстары. Мәселен, 25 жылда Қарағанды облысының ішкі аймақтық өнім өндіру көлемі үш есеге артты. Ол 2015 жылы 3,1 трлн. теңгеге жетті. Сондай-ақ, өнеркәсіп өндірісінің өсім көлемі айтарлықтай өскенін байқаймыз. Бұл өз кезегінде, аймағымызға инвестицияның құйылуына мұрындық болуда. Айталық, 1993 жылы негізгі капиталдағы инвестицияның жалпы көлемі 3,2 трлн. теңгеден астам болған екен.

Бұған қоса, шағын және орта бизнес кәсіпорындарының саны да артып отыр. Қазіргі таңда бизнесте облыстың жұмысқа қабілетті әрбір үшінші тұрғыны нәпақасын айырады. Тіпті, осыдан жиырма жыл бұрын, шағын компаниялар ғана бір кездері алып өнеркәсіптер шығарған өнімді өндіреді дегенді елестетудің өзі қиын еді. Ал, қазіргі таңда қарағандылық кәсіпкерлердің жылына 700 млрд. теңгенің дайын өнімін шығарғанына куәміз. Бұл өнімдер болса, облыстағы ірі кәсіпорындар «АрселорМиттал Теміртау» АҚ мен «Қазақмыс» корпорациясы» ЖШС өндіретін өнімдердің құнымен пара-пар.

Қазақстан қарағанды

Әлбетте, өнеркәсіптің ілгерілеуін инфрақұрылымсыз дамиды деу – әсте қисынсыз. Осы 25 жылдың ішінде жүк тасымалы 12 есеге көбейді. Бұған себеп автокөлік жолдарының құрылысы, жаңа теміржол магистралі «Жезқазған-Бейнеу» желісінің іске қосылуы екені даусыз. Осы жолдардың арқасында кәсіпорындар өнімдерін аймақтан тыс нарыққа шығаруға мүмкіндік алғаны да рас.

Тәуелсіздіктің ширек ғасырында әлеуметтік саладағы қол жеткен жетістіктер ауыз толтырып айтарлықтай. Нақтыласақ, Тәуелсіздік жылдарында 66 жаңа білім беру ошағы ашылды. Оның арасында дарынды балаларға арналған, бірегей білім беру жобасы «Назарбаев зияткерлік мектебі» де бар. Денсаулық сақтау саласында 60 нысан халық игілігіне тапсырылды. Бұлардың ішінде еліміздегі үздік кардиохирургиялық орталық, қан орталығы, нейро-инсульттық орталық бар. Биылдың өзінде аймақта 27 отбасылық-дәрігерлік амбулотория пайдалануға берілді. Демек, ауылдықтарға жедел және сапалы медициналық қызмет көрсетудің алғышарттары жасалды.

Баспана мәселесі де жыл өткен сайын шешімін тауып келеді. 25 жылда облыста 6 млн. шаршы метр тұрғын үй салынып, 61 мың отбасы қоныстойын атап өтуге мүмкіндік алды. Тұрғын үй құрылысының қарқыны жылдан-жылға ұлғаюда. Сондықтан да, қоғамның әлжуаз топтары үшін баспана мемлекеттік бағдарламалар арқылы қолжетімді болды. Өйткені, үш үйдің екеуі мемлекеттің осы қаржылық құралдарын тарту арқылы тұрғызылған.

Облыста мәдениет пен спорттың тамаша нысандары бой көтерді. Сәкен Сейфуллин атындағы қазақ драма театры, Серік Сәпиев атындағы бокс орталығы, теннис орталығы, мұз сарайы, Достық үйі – бұл тізімді тоқтаусыз жалғастыра беруге болады. Бірақ, мен аса бір маңызды жайтқа тоқталғым келіп отыр.

Сарыарқаның сайын даласын 100-ден астам ұлт өкілі мекендейді. Оларды біздің топыраққа қандай тарихи себептер айдап келгені маңызды емес. Әрқайсысы өз мәдениетін, дәстүрін, тілін дамытуда. Олар өздерін қазақстандықтармыз деп сезінеді. Қазақстанды «Отанымыз» деп біледі. Сонау қиын-қыстау кезеңде бауырына тартып, құшағына алған қазақ халқына шынайы алғыстарын айтуды ұрпақтан-ұрпаққа жалғастырудан жалыққан емес. Бұл жай ғана достық емес. Біз бір бүтін отбасына айналдық. Бұл – меніңше, Тәуелсіздіктің таудай табысының бірі.

Қарағандының кеншілер астанасына айналуының өзінде тарихи тамыр жатыр. Тәуелсіздік таңы атар шақта кеніштерде 100 мыңнан астам кенші тер төкті. Бүгінгі жағдай ол кезден мүлде бөлек. Сіздіңше, Қарағанды көмір бассейнінің әлеуеті мен келешегі бар ма?

– Қарағанды көмір бассейнінің болашағы туралы айтар болсақ, барланған қорларды ескере отырып, біздің көмір өнеркәсібінің әлеуеті орасан деуге толық негіз бар. Кен барлау жұмыстары Қарағандыда 10,9 млрд. тонна көмір қорын көрсетті.

Бүгінде Қарағанды облысы экономикасының бір негізі – көмір өнеркәсібі болып табылады. Біз республикалық көлем бойынша көмірдің үштен бірін және кокс маркалы көмірдің барлық көлемін өндіреміз. Облыста 11 шахта, 7 көмір разрезі, 4 шағын көміралушы кәсіпорын бар.

Қазақстан қарағанды

Көмір алуды дамытуға арналған бірқатар жобалар жүзеге асуда. Мысалы, қоры 17 млн. тоннадан астам болатын «Шахтинская» шахтасына резервтік алаңға жер қыртысын пайдалану құқы алынды. Шұбаркөл көмір кен орнында ақпанда жобалық қуаттылығы жылына 7,5 млн. тонна жоғары сұрыпты көмір алу бойынша жаңа кәсіпорын «Шұбаркөл Премиум» ЖШС іске қосылды. Жалпы, облыста биыл 33 млн. тонна көмір алынады деп күтілуде. Өткен жылы бұл көрсеткіш 31,5 млн. тоннаны құраған.

Сонымен бірге, қарағандылық көмірдің тек шикізат күйінде қалмай, одан әрі өңделетіндігі де қуантады. Алдыңғы қатарлы технологиялар негізінде көмірді қайта өңдеуден өткізу бойынша жобалар жиі іске асуда. Мәселен, «Шұбаркөл көмір» АҚ-да арнайы кокс өндірудің бірегей жобасы игерілді. Кәсіпорынның бұл өніміне қазақстандық ірі металлургиялық компаниялардың сұранысы өте жоғары. Өнімнің жаңа түрлері технологиясы да дайындалуда. Атап айтқанда, бұрын бізде өндірілмеген белсенді көмір мен гуминді сорбенттер өндірісі. Айтқандай, мұнда қолданылатын технологиялар жасыл экономика қағидаттарына сай болмақ. Қарағандыда осы жазда көмірді байыту фабрикасы ашылды. Мұнда жаңа экологиялық талаптарға сай энергетикалық концентраттар шығару басталды.

Қарағандылық көмірдің сапалық сипаттамасын ескеріп, олар құнды көмірхимиялық шикізат ретінде де қарастырылуда. Көмірді өңдеу арқылы сұйық күйдегі түрлі отын және өзге де химиялық өнім өндіретін зауыт салу келешектің жоспарында бар.

Сондықтан, Қарағанды – еліміздің көмірлі отаны болған, болып қала береді. Тағы бір рет баса айтқым келеді, біздің көмір саласы уақыт талабына сай өзгеріп, өркен жаюда. Бұл – оның болашағының кепілі деп ойлаймын.

Бұдан 25 жыл бұрын өңірдегі барлық қалалар тұрмысы үлкен зауыттармен тығыз байланыста болып еді. Бүгінде жағдай өзгерді. Кішігірім кәсіпорындардың саны өсіп, әсіресе, өңдеуші кәсіпорындар қатары көбейді. Осы жылдар ішінде Қарағанды облысы қандай жаңа өнімдер шығара бастады?

– Алдымен 9 ай қорытындысына тоқталсақ. Өнеркәсіп саласындағы өсу қарқыны бойынша Қарағанды облысы елімізде көш бастап келеді. Өткен жылдың аталған мерзімімен салыстырғанда өсім 105,2%-ды еңсерді. Бұл ретте өңдеуші өнеркәсіптің үлесі жоғары. Өнеркәсіптік өндірістің жалпы көлемінің 80%-ын құрайды. Бұл ел өңірлерінің арасындағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Республика көлемінде өңделген өнімнің бесінші бөлігі біздің өңірдің еншісінде.

Қарағанды – Қазақстан өн­дірісінің қара нары. Тәуелсіздік жылдары өңірде мемлекеттік индустриялық-инновациялық даму бағдарламасының шеңберінде бірқатар жаңа өндірістер пайда болды. Мәселен, Индустрияландыру картасы бойынша іске қосылған 72 жобаның ішінде «АК Алтыналмас» АҚ алтын өндіру фабрикасы, катодты мыс өндіру зауыты, «Борусан Макина Казахстан» ауыр техникаға сервистік қызмет көрсету орталығы және басқа да кәсіпорындар нақты жұмыс істеуде.

Биылғы жылы Индустрияландыру картасы аясында 10 жаңа өндірістік жоба іске қосылып, 1000-ға жуық жұмыс орны ашылады.

Бүгінде біз азық-түлік, халық тұтынатын тауарлар өндіреміз және өнеркәсіп тауарларын экспорттаймыз. Мысалы, бізде тәуелсіздік жылдарында ширатпа сымдарын өндіретін «Казцентрэлектропровод» ЖШС бірегей өндіріс ошағы пайда болды. Техникалық кремнийді шығаратын зауыт «Таукен Темир» ЖШС-нің өнімі 100%-ға экспортқа жіберіледі.

Арнайы экономикалық аймаққа барлық қажетті инженерлік инфрақұрылым тартылып, жеңілдетілген салық режимі орнатылды. Айта кету керек, мұнда германиялық инвесторлардың қатысуымен салынған екі зауыт, бекіткіш арматура (шарлы крандар) шығаратын «Бемер Арматура» ЖШС және изоляцияланған құбырлар өндірісі бойынша «Изоплюс» ЖШС орналасқан.

Біз үшін мүлде тансық болған жаңа салалар өркендеуде. Мәселен, отандық дәрілік препараттар негізінде фармацевтикалық кластер біздің өңірде бірегей өнімдер әзірлеуде.

Қарағандының аяқ киім фабрикасы жаңғыртылып, бүгінде әртүрлі аяқкиім түрлерін шығарып отыр.

Азық-түлік, өнеркәсіп тауарларының көлемі жылына 90 млрд. теңгені құрайды. Соңғы ширек ғасырдың ішінде өңірде сүт және сүт өнімдерін, ет өнімдерін, астықты қайта өңдеуші және тағы басқа да жаңа өндірістер іске қосылды. Мысалы, май өндіруші «Еуразиан Фудс» компаниясының өнімдері ел тұрғындары мен алыс-жақын шетелдегі тұтынушыларға барынша қолайлы ахуал тудырып отыр.

Тәуелсіз еліміздің және облысымыздың мерейтойына диқандар тамаша сыйлық жасады. Шаруалардың қамбасына миллион тоннадан астам астық жиналды. Бұл – ауыл шаруашылығы үшін айтарлықтай нәтиже…

– Иә, биылғы берекелі күзде 1 млн. тоннадан астам астық қамбаланды. Бұл – рекордтық көрсеткіш. Соның нәтижесінде, диқандар келер жылға тұқым қамдап, еңбекақы төлеуге, несие өтеуге мүмкіндік алды. Бұл келесі жылы машина-трактор паркін жаңартуға, сапалы тыңайтқыштар алуға және егістік алқаптарын кеңейту мүмкіндігіне жол ашты. Көбінесе, озық агротехнологияларды қолдану есебінен мұндай нәтижеге қол жеткізу мүмкін болды. Мәселен, біздің фермерлер 580 мың гектар егіс алқаптарында ылғал ресурстарын үнемдейтін технологиялар қолданады. Бұл – егістік көлемінің 78%-ы. Қарағанды облысы аумағында заманауи ауыл шаруашылығы техникасы жұмыс істейді. Тыңайтқыштар мен гербицидтерді тиімді пайдалану, сапалы тұқыммен қамтамасыз ету бойынша жұмыстар жүргізілуде. Сонымен қатар, ауа райының қолайлы жағдайы өзінің оң нәтижесін берді. Бірақ, ауыл шаруашылығындағы бүгінгі жетістіктің негізі – алдымен, еңбеккерлеріміздің еңбегі мен жоғары деңгейдегі технологияларды барынша пайдалану болып табылады.

Қазақстан қарағанды

Биылғы жылы біз шамамен 200 мың тонна картоп, 30 мың тонна көкөніс жинадық. Өңірде майлы дақылдарды өсіру кеңінен қолға алынуда.

Аграрлық саланың дамуы туралы айтқанда, мал шаруашылығы туралы сөз қозғамау мүмкін емес. Біздің фермерлер ірі қара малдың санын шамамен жарты миллионға жеткізді. Әрине, бұған «Сыбаға» және басқа да мемлекеттік бағдарламалар қуатты қолдау танытуда.

Қазіргі таңда бордақылау алаңдары құрылысын тұрғызу арқылы болашақтағы мал санының өсуіне негіз салудамыз. Бүгінгі уақытта Абай ауданында 3 мың малға арналған бордақылау алаңы салынып бітті. Жақын арада Бұқар жырау ауданында тағы бір бордақылау алаңы пайдалануға беріледі.

Биылғы жылы біздің фермерлер алғаш рет экспортқа ет өнімдерін шығарды. БАӘ мемлекетіне екі мың қой еті жөнелтілді. Жыл соңына дейін «Жеңіс» шаруа қожалығы 5 мың қой етін экспорттауды жоспарлап отыр.

Менің ойымша, азық-түлік өнімдерін өндіруде еліміздің, Қарағанды өңірінің болашағы – зор.

Өнеркәсіптің даму қарқынына қарағанда, қарағандылықтардың жұмыспен қамтылу деңгейі көңіл көншітерлік сияқты. Денсаулық сақтау, білім беру, әлеуметтік қызмет көрсету салалары бойынша аймақ тұрғындарына қаншалықты қолайлы жағдай жасалған?

– Қарағанды – ең алдымен сапалы медицина мектебімен даңқты. Бүгінгі таңда аймақтың денсаулық сақтау саласы жоғары бағаға ие. Бұл саланың жетілуіне мемлекеттік деңгейде көңіл бөлінеді. Барлық жағымды жаңашылдықты жолға қоюға таптырмас өңір саналатын біздің облыста денсаулық сақтау жүйесін жаңғырту белсенді түрде жүргізілуде.

Қарағандының мамандары республика көлемінде алғашқылардың бірі болып жүрек пен жүрек тамырларына, омыртқаға, ми мен жұлынға күрделі ота жасауды бастады. Жоғары технологиялық медицина облыс орталығында ғана емес, сонымен қатар, өзге аймақтарда да қолжетімді. Балқаш пен Жезқазғанда түтікті сүйектердің аса ауыр сынығына ота жасау енгізілсе, Жезқазған қаласының орталық ауруханасында инсульт орталығы ашылды. Жезқазған, Балқаш, Теміртау қалалары мен Бұқар жырау ауданында шағын инвазивті хирургиялық оталар жасалады.

Біз мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі механизмін де белсенді қолданамыз. Сөйтіп, жекешеленген серіктестік көмегімен заманауи техникамен жабдықталған компьютерлік томография кабинеттері мен 2 диагностикалық офтальмологиялық орталық, 3 УДЗ диагностика кабинеті ашылды. Жуық арада Шахтинск қаласында гемодиализ орталығы, Қарағанды қаласындағы №1 ауруханада компьютерлік томография кабинеті қолданысқа беріледі.

Қарағанды облысы – еліміздегі 3 жылдық лизинг жүйесі бойынша 3 млрд. теңгеден астам қаражатқа заманауи аса қымбат медициналық жабдықты сатып алған жалғыз аймақ.

Адам болған соң мен де ауырамын. Мен де қарағандылық дәрігерлердің көмегіне жүгінемін. Бірден айтайын, біздің мамандар туралы менде жағымды пікір қалыптасқан.Себебі, олар өз жұмысын барынша сапалы, әрі, бар ынта-пейілдерімен орындауға тырысады.

Білім саласына келетін болсақ, біздің мектеп оқушыларымыздың жеткен жетістіктерінен құлағдар боларсыз деп ойлаймын. Түлектеріміз білімнің жоғары деңгейін көрсетіп, ҰБТ қорытындысы республикалық орташа көрсеткіштен асып түседі. Биыл жазда қарағандылық Дарья Андрейченконың Билл Гейтс тағайындаған әлемнің үздік университеттерінің бірінде білім алу құқығын беретін грантын жеңіп алғанын газеттер жарыса жазды. Біздің оқушыларымыз лайықты жағдайда білім алуда. Тәуелсіздік жылдары аймақта апаттық жағдайда тұрған мектептердің орнына жаңадан 12 білім ошағы тұрғызылды. Қарағанды өңірі мектеп бағдарламасына робототехника курстарын енгізудің тәжірибелік алаңына айналып, біздің оқушыларымыз бұл берері мол бағыт бойынша құр айналысып қана қоймай, көптеген жетістіктерге жетуде.

Мектепке дейінгі білім беру саласы бойынша республикада алғашқылардың бірі болып мемлекеттік-жекеменшік серіктестігі механизмін қолдануды қолға алдық. Жыл басынан бері Қарағанды қаласында 3 жекеменшік балабақша ашылса, Қарқаралы ауданында, Теміртау қаласында және облыс орталығында тағы 8 балабақшаны ашу жоспарлануда. Биыл мектепке дейінгі білім беру саласы бойынша барлығы жаңадан 2000 орын ашылмақ. Менің ойымша, – бұл жаман көрсеткіш емес.

Қарағанды сонымен бірге, спортшылар аймағы ретінде де танылғаны белгілі. Оны басқарып отырған аймақ басшысы да өңірдің атақ-абыройына лайықты болып көрінеді бізге. Сіз бірнеше рет спортпен айналысатыныңыз жайында айттыңыз. Бұл тұрғыдан аймақ жетістігі қаншалықты маңызды?

– Расымен де, мен күн сайын спортпен шұғылданамын. Осы тұрғыдан алғанда, мені кәдімгі қарағандылық деуге болады. Мұны статистика да растап отыр. Бүгінгі күні аймақ жұртшылығының 29%-ы спортпен айналысады. Ел көлемінде бұл – ең жоғары көрсеткіштердің бірі.

Қарағандылықтардың салауатты өмір салтын ұстануына барлық мүмкіншіліктері болуы үшін, облысымызда қыруар жұмыс жасалады. «Аула клубтары», «Менің аулам» бағдарламаларын жүзеге асыру аясында шамамен 200-ге жуық жасанды төсемелер орналастырылған спорттық алаңдар бар. Облыстың қалалары мен аудандарында сонша көлемде хоккей корттары тұрғызылған. Қазіргі күні облыста 3 мыңнан аса спорт ұйымдары мен дене шынықтыру ұжымдары жұмыс жасайды.

Спорттағы жоғары жетістіктер туралы айтар болсақ, біздің саңлақтар ел есімін әлемдік ареналарда әйгілеуде. Қазақстан Республикасының Ұлттық Құрамасы сапында 1168 спортшымыз өнер көрсетеді. Биылғы жазда Рио-де-Жанейро қаласында өткен байрақты бәсекеде әйелдер күресі бойынша Олимпиада медаліне қол жеткізген Эльмира Сыздықова есімді спортшымыздың жеткен жетістігі қуантты. Отандастарымыз үшін Қарағанды облысы былғары қолғап шеберлерімен танымал. Бізде Серік Сәпиев атындағы бокс орталығы бар. Жуық арада тағы бір жаңа спорт кешені бой көтермек. Оған атақты жерлесіміз – Геннадий Головкиннің есімін беруді ұйғарып отырмыз. Бұл шаңырақтар чемпиондарымыздың орнын лайықты түрде басатын болашақ боксшыларымызды тәрбиелейді деп сенеміз.

Нұрмұхамбет Қанапияұлы, мазмұнды әңгімеңіз үшін рахметімді айтамын. Тәуелсіздіктің 25 жылдығы мен Қарағанды облысының мерейтойы қарсаңында оқырмандарымызға қандай тілек білдіргіңіз келеді?

– Ең бастысы – зор денсаулық, барлық бастамаларда амандық пен ақ жол тілеймін. Туған жерімізді, Отанымызды сүйе білейік. Біздің қуатымыз – бірлікте. Шаңырағымыздан шаттық, бейбіт өмір мен түсіністік арылмасын!

Сұхбаттасқан

Мағауия СЕМБАЕВ.

Источник: ortalyq.kz

Қазақстан қарағандыМестность под названием Караганда в истории Евразии по­явилась еще 180 лет назад, когда в 1833 году пастух Аппак Байжанов в степях Сары-Арки нашел первые куски каменного угля.

Это было в урочище Караганды, в 25 километ­рах южнее реки Нуры. Первооткры­ватель Карагандинского угольного месторождения даже и не подозре­вал о своем великом открытии. Однако, на­ходка Аппака Байжанова в те годы никак не отразилась на развитии края.

И только через 23 года, в 1856 году, после перехода Караганды в руки Петропавловского купца Н. Уша­кова, здесь была начата добыча угля.
В 1856 году был сдан в эксплу­атацию Ивановский открытый раз­рез под названием «Кара Забой». Здесь было добыто 116,3 пудов угля. Этот год считается началом разработки Карагандинского уголь­ного месторождения. В 1904 году сын бывшего президента Франции Клод-Эрнест Жан Карно, использо­вав свои связи при дворе Николая Второго, купил это уникальное ме­сторождение за 766 тысяч рублей.

Карагандинские угольные копи еще несколько раз переходили из рук в руки. В 1907 году они стали собственностью англичан. Англий­ский период продлился до 1920 года и стал практически началом промышленного освоения караган­динского угля. В 1908 году была по­строена первая узкоколейка «Караганда-Спасск», протяженностью в 40 км., которая соединяла первые промышленные заводы с топлив­ной базой.
В годы гражданской войны до­быча угля в Караганде практически прекратилась, и до 1929 года шахты и разрез были законсервированы.

Только в 1931 году, 15 августа, ЦК ВКП(б) принял Постановление «Об увеличении угольных и коксо­вых ресурсов», а 18 ноября «О стро­ительстве Карагандинского уголь­ного бассейна». К тому времени геологоразведочная экспедиция под руководством профессора А.А. Гапеева, ставшая впоследствии знаменитой постоянно действую­щей Гапеевской экспедицией, со­ставила первый научно-обоснован­ный труд о запасах Карагандинско­го угольного месторождения. Пло­щадь месторождения составляла 300 квадратных километров, запа­сы угля исчислялись четырьмя мил­лиардами тонн.

К тому времени Караганда уже интенсивно развивалась. К весне года в рабочем поселке про­живало уже около 15 тысяч человек,
а за один 1931-й год, после выхода памятного постановления, населе­ние возросло до 70 тысяч. В конце года постановлением КазЦИК поселку Караганда был присвоен статус города. Но прошло еще три года, прежде чем постановление КазЦИК было утверждено ЦК ВКП(Б).

Историческое решение было принято в феврале 1934 года и эта
дата стала днем рождения нового города Казахстана.
К тому времени население Ка­раганды уже превышало 100 тысяч че­ловек. Караганда и Карагандинский угольный бассейн были объявлены Всесоюзной стройкой.

Караганду создавали таланты, умы и характе­ры многих национальностей и на­родов. Город быстро разрастался. В 1940 году Караганда стала круп­ным промышленным и культурным центром с населением в 165 тысяч человек, а Карагандинский уголь­ный бассейн стал третьей угольной кочегаркой великой советской державы.
В истории Караганды особое место занимают страницы, связан­ные с ГУЛАГом. В 30-х года здесь был построен огромный архипелаг КарЛАГ, на площади которого мож­но было разместить две Франции. В тот период здесь проживало бо­лее 65 тысяч спецпереселенцев и заключенных КарЛАГа. По отдель­ным источникам через КарЛАГ про­шло более миллиона заключенных. Очень многие были заняты в уголь­ной промышленности. К 1934 году на шахтах бассейна работало око­ло 104 тысяч человек, из которых 5525 – спецпереселенцы.

Қазақстан қарағандыОсобый менталитет Караганды продолжал формироваться во вто­рой половине 30-х годов, когда в Карагандинскую область начали депортировать целые народы. Пер­вые эшелоны пришли с Дальнего Востока с депортированными ко­рейцами. Затем были переселенцы из Прибалтики, Западной Украины, Белоруссии. В годы войны в Кара­ганду переселяли немцев, карача­евцев, калмыков, чеченцев, ингу­шей, греков, крымских татар… Всех приняла к себе карагандинская земля. Все народы нашли здесь по­кой и мир. Гостеприимные и сердо­больные казахи пригрели всех. Всем нашлась работа, земля и теп­ло сердец.

В благодарность переселен­ные народы наравне с казахами и русскими работали день и ночь в шахтах бассейна, на стройках и благоустройстве города, который стал их второй родиной.

В годы войны шахты продолжа­ли выдавать уголь. За военный период в бассейне было добыто бо­лее 45 миллионов тонн угля. Это в полтора раза больше, чем за весь довоенный период существования угольного бассейна.
Только в послевоенные годы, с начала пятидесятых, власти Кара­ганды нашли время и средства воз­родить строительство и благоуст­ройство города. В 1958 году в горо­де было уже 24 больницы, 5 родиль­ных домов, 11 поликлиник, 82 днев­ные и 30 вечерних школ, 4 вуза и 7 научно-исследовательских учреж­дений угольного профиля.

Одновременно с социальным статусом возрастал промышлен­ный потенциал города. В 80-е годы в составе производственного объединения «Карагандауголь» действовало 66 предприятий, в том числе 26 шахт, два мощных разре­за, 8 обогатительных фабрик, на ко­торых работало более 80 тысяч че­ловек.

В 1978 году была добыта миллиардная тонна карагандинско­го угля. ПО «Карагандауголь» было на­граждено орденом «Октябрьской революции», 22 горняка были удо­стоены звания «Герой Социалисти­ческого Труда».
В те годы Караганда росла и развивалась, в городе шло активное строительство жилья. В 1970 -1980 г.г. было построено 2 млн. кв. мет­ров жилья. Одновременно строи­лись новые школы, больницы, детс­кие сады. Тогда же было положено начало строительству нового мик­рорайона Юго-Восток.

В 1957 году жилой фонд Кара­ганды составлял 1400 тысяч кв.м., а в 1985 году жилой фонд достиг уже 6,7 млн. кв. м.
В 1984 году город отметил свой первый полувековой юбилей. В честь 50-летия Указом Верховного Совета СССР Караганда была на­граждена орденом «Трудового Красного Знамени».

В 1983 году в Караганде был построен цирк. Проект вызвал нарекания своей дороговизной и помпезностью. Однако городские власти настояли и построили одно из самых великолепных и современных сооружений в республике.

С началом XXI века в городе вновь закипело строительство: восстанавливаются главные улицы, которые были предусмотрены ещё в первом плане строительства города, реконструируются жилые дома, культурные и административные здания, строятся новые торговые центры, отвечающие правилам современной эстетики, закладываются новые парки. В 2012 году на месте Этнопарка построены новые городские достопримечательности, в том числе построена мечеть.

28 мая 2011 года открыт памятник известной крылатой фразе «Где-где? — В Караганде!».

В 2013 году было объявлено, что в состав города войдут села Жанаауыл, Кокпекты и специальная экономическая зона «Сарыарка».

На территории города насчитывается около 50 памятников истории и культуры: Дворец культуры горняков, Дворец спорта имени Н. Абдирова, театр им. К. Станиславского и С. Сейфуллина, гостиница «Чайка», здание цирка, стадион «Шахтёр», памятники Н. Абдирову, Бухар жырау, Г. Мустафину, А. Байжанову, «Шахтёрская Слава», боевой славы «Вечный огонь», архитектурно-мемориальный ансамбль в честь воинов-карагандинцев, погибших в Афганистане, и другие.

Қазақстан қарағандыСегодня Караганда по многим промышленным показателям занима­ет ведущее место в республике. Рав­ные условия стабильной работы обеспечены как отечественным, так и иностранным инвесторам.

Ожила экономика, крепнет ма­лый и средний бизнес. У карагандинцев появилось больше возмож­ностей. Хорошеют и становятся краше улицы, ведется большая ра­бота по благоустройству. Предпринимательский класс твердо встал на ноги, начали появляться новостройки предприя­тий малого и среднего бизнеса.

По численности населения город занимает первое место в Карагандинской области — 480 075 чел. (2012) и является четвёртым в Казахстане (после Алма-Аты, Астаны и Шымкента).

Город строится и разрастается. В ближайших планах — новые стройки и еще более уникальные объекты. Караганда стала крупнейшим торговым центром, с определенны­ми устойчивыми рынками сбыта.

Это один из главных и крупней­ших городов республики, молодой и мудрый город-труженик.

 

Источник: shakhter.kz

1934 жылы 10 ақпанда әкімшілік-аумақтық бөлу туралы қаулы жарық көріп Қарағандыға ресми түрде қала статусы берілді. Алайда мұрағатта сақталған құжатқа сүйенсек Қарағандыда 1931 жылдың 21 желтоқсанында Қарағанды қалалық кеңесі құрылған. Бұл ретте қала кеңесі құрылған болса қаланың да бар болғанын меңзейді.

Қарағанды тарихын тарихшылардың бір бөлігі көмірмен «Қара+қан+ды» — бұл жердің басты байлығын қазақша дәл осылай атаған. Бұл өз мағынасында «қара қан», «қара (қою) қан», «қара ұйыған қаны бар жер» дегенді білдірген. Яғни осында өндірілетін көмір пласттарын жұрт ұйыған қара қанға ұқсатқан. Қала атауының шығу тегінің екінші бір нұсқасын осы аймақта өсетін өсімдік – қарағанмен байланыстырады. (Қазақша – қарағанды, қараған).

Дегенмен неғұрлым дәл алып қарастыратын болсақ қараған өсімдігінің дәстүрлі басым өсетін жер аумағы қазіргі қала шекарасынан 40 шақырым жерде орналасқан. Бұл жерде Карагандинка өзені ағып жатыр. Зерттеушілер қала атауындағы сәйкессіздіктерді және картадағы қаланың шекарасының өзгеруін көпес Никон Ушаковпен байланыстырады. Жергілікті өлкетанушы-тарихшы Болат Әубәкіровтың айтуына қарағанда 1847 жылғы экспедициялармен көмір және мыс кеніштері ашылған соң, бәсекелестерін адастыру үшін Никон Абрамович Ушаков бұл жерге «Қарағанды- бас» атауын берген.

Қазақстан қарағанды

Қарағанды қаласының алғашқы таңба белгісі

Ресми деректерге сүйенсек кеңес ғалымдары ұсынған деректер бойынша қара тастарды 1833 жылы алғаш бақташы Аппақ Байжан тапқан, ал бұдан бұрын белгілі басқа бір дерекке сәйкес жылуы күшті қара тастың қасиетін жергілікті байдың қызы Марьям аңғарған екен. Осыған байланысты қазақ руларының арасында өзара күрес етек алған. Көп ұзамай қара тас – көмірді тапқан байдың қызының құрметіне көмір пласттарының бірін оның құрметіне «Марианна» деп атап кеткен.

ХІХ ғасырдан бастап Орталық Қазақстан аумағына жер асты кендерін өндіретін кәсіби адамдар лап қойды. Дегенмен сол кездегі геологтардың басты көмекшілері суырлар болғаны мәлім – дәл осы суыр індерінің жанынан – қара тас көмір табылып отырған. Ал қазіргі Қарағанды аумағындағы алғашқы палаткалық қала 1852 жылы бой көтерді.

Қазақстан қарағанды

Станиславский атындағы театр

1934 жылға қарай қала орнында шахтаның діңдері айналасында бірнеше жұмысшы поселкелері, шаманнан тұрғызылған үйлер бой көтерген болатын. Осы жылы бұл жерде КОКП ОК хатшысы Сергей Киров болып, одан әрі ғимараттарды кірпіштен салуға және қаланы көгалдандыру туралы тапсырманы беріп қаланың бас жоспарын жасау үшін Мәскеуден сәулетші маманды Қарағандыға жіберген болатын. Қаланы көтеру үшін бұл аймаққа эшелондар мен репрессияланған ондаған мың адам жіберілді. Дегенмен 30 -жылдары салынған қала ғимараттарынан Қазақ драма театрының үйінділері ғана қалды. Көмір өндіруге байланысты жер шөгіп ескі қаланың жұрнағы да қалмады. 40-жылдары қаланы оңтүстік-батысқа қарай көшіру шешім қабылданып, ол қазіргі орталыққа көшірілді. Көп ұзамай бұл жерде де көмірдің бар екендігі анықталды. Осыған байланысты қала бас жоспарына сәйкес қаланың орталығы тағы да бір рет, бұл жолы оңтүстік-шығысқа қарай жылжытылды.

Қазақстан қарағанды

Қарағанды көмір шахтасы

Қарағанды қаласының пайда болуы Қарағанды көмір бассейнінің ашылу, көмірді барлау мен өндіру тарихымен тығыз байланысты. Революцияға дейінгі кезеңнің өзінде Спасск мыс балқыту зауыты үшін көмірді қарапайым тәсілмен өндіру жүргізілген. Ұлы Октябрь Социалистік революциясынан кейін А.А.Гапеев басқарған кеңес одағының геологтары Қарағанды бассейні көмірінің айтарлықтай мол қорын тапты. 1929 жылы «Казахстройуголь» тресті туралы ереже бекітілді, оның міндеттеріне республиканың көмір кәсіпорындарының құрылысы жатқызылды.

Қазақстан қарағанды

Қазақстан қонақ үйі

КСРО ОАК және ХКК 1931 жылғы 13 қаңтардағы қаулысына сәйкес «Карагандауголь» дербес пайдалану тресті құрылды, оған шахталар құрылысы мен іске қосу тапсырылды. «Көмір және кокос қорларын ұлғайту туралы» 1931 жылғы 15 тамыздағы БКП (б) ОК қаулысы Қарағанды бассейнінің еліміздің отын базасын дамытудағы халық шаруашылығы үшін маңызын айқындай түсті және оның қарқынды дамуына бастау болды. 1931 жылы бассейнде бірқатар барлау-пайдалану шахталарының іргетасы қаланды, электр станциясының құрылысы басталды, Ақмоладан Қарағандыға дейін теміржол құрылыстарын салу жұмысы аяқталды, телеграф байланысы орнатылды. Дәл сол жылы Қарағанды кеншілері елді мекені кент Кеңесі ұйымы және жеке бюджеті бар жұмыс кентіне айналды. Қарағанды құрылысы Бүкілодақтық екпінді құрылыс болып жариялануына байланысты елдің басқа аймақтарынан халық ағымы күрт ұлғая түсті.

1934 жылғы 1 ақпанда БОАК Президиумы «1.Қазақ АСКР төменде келтірілген келесі елді мекендері қала болып қайта құрылсын»: …. б) Қарағанды облысы Тельман ауданында Қарағанды тас көмір бассейнін пайдалану бойынша мемлекеттік трест құрылысының аумағында пайда болған елді мекен, оған Қарағанды атауы берілсін» — деп қаулы етті. Қарағанды қаласы Қарағанды облысының орталығы атанған, Қарағандының құрылысындағы маңызды кезең 1936 жыл болды. 1937 жылдан бастап жаңа қала құрылысы басталды. Соғыс алдындағы бесжылдық кезеңіндерінде Қарағанды республиканың ең ірі өнеркәсіп орталықтарының біріне айналды.

Қазақстан қарағанды

Қала көрінісі

Көмір өнеркәсібімен қатар басқа да өнеркәсіптердің дамуы бастау алды. Көмір тасымалдаудағы қызмет көрсететін кәсіпорындар пайда бола бастады: вагон депосы, жол-сапар шеберханалары, автомобильді-арба көлік шаруашылығы (1934 жыл), автоколонналар (1939 жыл). Халық мұқтаждықтарына қызмет көрсететін кәсіпорындар салына бастады: диірмен комбинаты, наубайханалар, сүт зауыты, сыра зауыты, «Пимокат» артелі кейіннен пима өндеу фабрикасы (1938 ж). Тау-кен техникумы (1931 жыл), акушерлік мектеп (1935 жыл), мұғалімдер институты (1938 жыл), мектепке дейінгі балалар мекемелері (50 балаға арналған алғашқы балабақша 1937 жылы ашылды), мектептер, ауруханалар (алғашқы перзентхана 1937 жылы ашылды), кітапханалар ( Н.В.Гоголь атындағы алғашқы облыстық кітапхана 1938 жылы ашылды), үш кинотеатр (алғашқысы 1935 жылы ашылды), хайуанаттар паркі (1938 жыл), Ескі қала ауданындағы әуежай (1934 жыл), мұражай (1932 жыл) ашылды. Қалалық мәдениет және демалыс паркінің іргетасы қаланды (1936 жыл), Ботаникалық бақ ашылды (1940 жыл).

Ұлы Отан соғысы жылдары шахталар құрылысы жалғасын тапты, Одақтың батыс аймақтарынан эвакуацияланған зауыттар мен фабрикалар қарқынды түрде іске қосыла бастады: 1940 жылы Луганскіден эвакуацияланған А.Пархоменко атындағы зауыт, 1942 жылы Артемовскіден (Украина) эвакуацияланған аяқ киім фабрикасы, Астраханьнан эвакуацияланған кондитерлік фабрика және тағы басқа. Соғыстың соңына қарай қала маңайында өзара автомобиль қатынасымен байланысқан құрылысы көбінесе ағаш, саман және балшықтан жасалған 30-дан астам шахта маңындағы кент болды.

Қазақстан қарағанды

Кондитер фабрикасы

1950 жылдан бастап Ескі және Жаңа қаланы байланыстырған трамвай қозғалысы ашылды. Соғыстан кейінгі өріс алған өнеркәсіптік құрылыс жаңа халық ағымын тудырды. 1953 жылға қарай қала халқының саны 400 тұрғынға жетті. 50-жылдары Жаңа қаланың өзіндік жүйесі бар заманауи қоғамдық орталықтар, көлік магистральдары мен көшелерінің дамыған құрылымы мәдени-әлеуметтік мақсаттағы объектілері бар солтүстік бөлігі құрылды. Алайда қала өсімінің қарқыны шапшаң ұлғайып келе жатқан халық санынан едәуір артта қалып келді.

60-80 жылдары тұрғын үй азаматтық құрылыс индустриялық негіз алды. Жаңа қала қарқынды салына бастады, Майқұдық, Пришахтинск, Оңтүстік-Шығыстың тұрғын аудандарының құрылысы бастау алды. Бір мезгілде мектепке дейінгі балалар мекемелері, мектептер, ауруханалар, мәдениет және спорт, сауда объектілерінің құрылысы жөніндегі әлеуметтік бағдарламалар жүзеге асырыла бастады. Бұл жылдары бірқатар кинотеатр салынды («Аврора», «Ботагөз», «Ленин атындағы», «Юбилейный»), Станиславский атындағы драма театры, ОӘД, цирк, «Турист», «Қазақстан», «Қарағанды» қонақүйлері, «Октябрьский» (қазіргі уақытта «Ақжолтай») спорт сарайы, Қазақстанның 50-жылдығы атындағы парк және тағы басқа салынды. Бірқатар ірі өнеркәсіп объектілері іске қосылды: шахталар (Северная, КСРО 50-жылдығы атындағы, Кировская т.б.), Строй-пластмасс комбинаты, жылыту жабдықтары зауыты, ЖЭО-1, ЖЭО-3, шұлық-ұйық фабрикасы, «Кародежда» тігін бірлестігі, маргарин зауыты т.б. Ғылым табысты түрде дами түсті, қала көптеген ЖОО және техникумдарымен республиканың ірі студенттік орталығына айналды. Құрылғанына 50 жыл толуына орай Қарағанды қаласы КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының 1984 жылғы 6 сәуірдегі Жарғысымен Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталды.

Қазақстан қарағанды

Универмаг

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында қала экономикасы, Қазақстан экономикасымен тұтас, өндіріс көлемінің азаюы, тауар мен қызметтерге бағалардың өсуі, жұмыссыздықтың өсуінде айқын көрінген дағдарыстардың бірқатарын бастан кешті. 90-жылдардың соңына қарай қала экономикасы біршама тұрақтала бастады. Бүгінгі күнде Қарағанды — ауданы 497,8 ш. км құрайтын, 485 мыңнан астам халқы бар қала. Қазақстанның төртінші қаласы, ірі өнеркәсіп және мәдени орталық.

Қарағанды қаласы – Қазақстанның экономикасы мен өнеркәсіп саласында, индустриалды-инновациялық өндірістің дамуында маңызды қала болып табылады.

Дәулет ІЗТІЛЕУ

Материалды әзірлеуде әріптестік танытқан Қарағанды облыстық тарихи – өлкетану мұражайы қызметкерлеріне алғысымызды білдіреміз

Источник: e-history.kz


Categories: Другое

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.